Thành phố Hồ Chí Minh vạch ra lộ trình phát triển đô thị mới.

Để đạt được mục tiêu tăng trưởng hai chữ số, bên cạnh ba trụ cột truyền thống gồm xuất khẩu, đầu tư công và tiêu dùng, Thành phố Hồ Chí Minh đã xác định ba trụ cột chiến lược mới, bao gồm Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh (VIFC-HCM), đường sắt đô thị và Khu Thương mại Tự do (FTZ).

Toàn cảnh cầu Cần Giờ (Ảnh: Ban Quản lý Đường sắt Đô thị Thành phố Hồ Chí Minh - MAUR)

Các cột mốc quan trọng cho năm 2026

Trong số các dự án cơ sở hạ tầng trọng điểm được khởi công vào sáng ngày 15 tháng 1 năm 2026, nhân kỷ niệm Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 14 của Đảng Cộng sản Việt Nam (ĐCSTQ), việc xây dựng tuyến Metro số 2 (Bến Thành – Tham Lương) đã thu hút sự chú ý của công chúng.

Dự án này là một minh chứng sống động cho thấy rằng, một khi các vướng mắc về mặt thể chế bắt nguồn từ các cơ chế lỗi thời được loại bỏ, việc thực hiện dự án có thể được đẩy nhanh đáng kể, tránh lặp lại những bài học đắt giá từ Tuyến Metro số 1 (Bến Thành – Suối Tiên).

Toàn cảnh ga Tân Bình, ga duy nhất trên cao của tuyến Metro số 2.

Nhờ nguồn vốn ODA dành cho đầu tư công, cùng với việc thí điểm áp dụng các cơ chế đặc biệt theo Nghị quyết số 188 của Quốc hội, giúp đơn giản hóa thủ tục phê duyệt, dự án mang tính biểu tượng "khởi công đầu tiên" năm 2026 đã được khởi công sớm hơn dự kiến.

Tại cuộc họp lần thứ ba vào ngày 7 tháng 1 năm 2026, Ban Chấp hành Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh đã nhất trí điều chỉnh quy hoạch tổng thể dự án cầu vượt biển nối Cần Giờ và Bà Rịa – Vũng Tàu, dự án trước đây được đề xuất theo mô hình hợp tác công tư (hợp đồng BT).

Vingroup sẽ tài trợ toàn bộ dự án, trong khi chính quyền thành phố sẽ hoàn trả vốn đầu tư thông qua việc phân bổ đất theo hình thức Xây dựng để chuyển giao (BT).

Ý nghĩa cốt lõi nằm ở chỗ, một Thành phố Hồ Chí Minh mở rộng sau quá trình hợp nhất hành chính không chỉ có quy mô lớn hơn về mặt vật chất, với khả năng kết nối nội vùng và liên vùng mạnh mẽ hơn, mà còn mở ra một chiều hướng mới cho kinh tế biển và phát triển cảng biển trên bán đảo với đường bờ biển dài 35 km, góp phần tái cấu trúc kinh tế khu vực và đô thị.

Các trụ cột chiến lược mới và mô hình quản trị

Trong số ba trụ cột chiến lược mới của Thành phố Hồ Chí Minh, VIFC-HCM và Khu Thương mại Tự do được hình dung như một động lực “hai trong một”, tạo ra một hành lang liên kết chặt chẽ, kết nối dòng chảy hàng hóa, tiền mặt và vốn đầu tư của Việt Nam, vào Việt Nam và trong mạng lưới thương mại toàn cầu.

Bản chất vấn đề không chỉ là việc thành lập một tổ chức tài chính, mà còn là một thử nghiệm thực tiễn về mô hình quản trị mới cho Việt Nam. Trong đó, chính phủ trung ương sẽ đóng vai trò là kiến ​​trúc sư thể chế, trong khi chính quyền địa phương sẽ đóng vai trò là những nhà điều hành sáng tạo và linh hoạt.

Với lộ trình phát triển này, VIFC-HCM không chỉ là một trung tâm tài chính mà còn là minh chứng cho khả năng hài hòa giữa sự thống nhất quốc gia và sự năng động của địa phương trong bối cảnh hội nhập toàn cầu ngày càng sâu rộng của thành phố.

Một Thành phố Hồ Chí Minh mở rộng, với ranh giới hành chính tăng gấp ba lần và dân số dự kiến ​​đạt 19-20 triệu người vào năm 2050, sẽ tạo nên một bức tranh phát triển được định hình bởi ba trụ cột chính.

Toàn cảnh Khu liên hợp thể thao quốc gia Rach Chiec

Việc Việt Nam bước vào cái được mô tả rộng rãi là “kỷ nguyên mới của sự trỗi dậy quốc gia” không phải là ngẫu nhiên. Sau 50 năm hòa bình và thống nhất, đất nước đã tích lũy được những thế mạnh nội tại đáng kể, bên cạnh những hạn chế từng cản trở sự tiến bộ, khiến cho việc đổi mới toàn diện cả về dân tộc và nhân dân trở nên cấp thiết, với một tư duy mới mẻ và tầm vóc phù hợp với thời đại.

Những thách thức và giải pháp lập kế hoạch

Trước và cả sau khi ban hành các nghị quyết khu vực, thực tế cho thấy khu vực Đông Nam Á, trước đây bao gồm sáu tỉnh và thành phố, vẫn còn phân mảnh và chồng chéo về nhiều mặt.

Ba trong bốn địa phương thuộc Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, bao gồm Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương, Bà Rịa – Vũng Tàu và Đồng Nai, đều có những hạn chế về cấu trúc tương tự. Mật độ dân số vẫn tập trung quá mức ở vùng đô thị trung tâm với hơn 65%, trong khi các khu vực ven biển và tiềm năng logistics vẫn chưa được khai thác hết.

Quy hoạch tổng thể phải là cơ sở để điều tiết phân bố dân cư, việc làm và cơ sở hạ tầng xã hội, hướng tới sự cân bằng giữa khu vực đô thị trung tâm, các thành phố vệ tinh, hành lang công nghiệp và các khu sinh thái.

Cơ sở hạ tầng giao thông, thể chế, quản lý môi trường và phát triển kinh tế đều đang chịu áp lực không cân xứng. Đặc biệt, vẫn chưa có cơ chế quản trị tương xứng với quy mô của khu vực; mạng lưới giao thông chiến lược bị phân mảnh theo ranh giới hành chính và thiếu sự đồng bộ. Mỗi địa phương theo đuổi định hướng phát triển riêng, dẫn đến cạnh tranh và trùng lặp.

Theo đó, trong lĩnh vực môi trường, hành lang sông Sài Gòn – Đồng Nai – Thị Vai và các khu vực ven biển đang chịu áp lực nặng nề từ quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa. Vì vậy, việc có một giải pháp toàn diện, chiến lược và hành động cụ thể để định hình một khu vực Đông Nam Á mới sau khi tinh giản hành chính thành một vùng đô thị – công nghiệp, cảng biển và sinh thái quy mô lớn, tận dụng lợi thế của Thành phố Hồ Chí Minh đồng thời thúc đẩy sự phối hợp hiệu quả với các thành phố, thị trấn và khu vực vệ tinh lân cận là rất quan trọng.

Hướng tới vị thế siêu đô thị khu vực

Kể từ ngày 1 tháng 7 năm 2025, sự chuyển mình của Thành phố Hồ Chí Minh đã vượt xa việc tái cấu trúc hành chính, đánh dấu một bước ngoặt chiến lược định hình lại thành phố như một trong những đô thị lớn nhất Đông Nam Á và là trung tâm khu vực về tài chính, logistics và đổi mới sáng tạo. Một mạng lưới đường vành đai, đường cao tốc, đường sắt và đường thủy nội địa tích hợp, kết nối với các sân bay quốc tế như Tân Sơn Nhất và Long Thành, sẽ định vị thành phố như một nền tảng cơ sở hạ tầng khu vực cho việc vận chuyển, phân phối và tiêu dùng quy mô lớn.

Vai trò của thành phố như một trung tâm tài chính và dịch vụ quốc tế ngày càng trở nên rõ ràng. Hành lang Thủ Thiêm – Thủ Đức đang được phát triển để phục vụ các lĩnh vực giá trị cao, bao gồm công nghệ tài chính, quản lý tài sản, du lịch MICE (Hội nghị, Khuyến khích, Hội thảo và Triển lãm), cũng như giáo dục đại học và chăm sóc sức khỏe. Hệ sinh thái này sẽ hỗ trợ các doanh nghiệp ASEAN trong việc huy động vốn, quản lý rủi ro và nâng cấp chuỗi giá trị.

Các vành đai công nghiệp và công nghệ cao đang được tích hợp liền mạch với hệ sinh thái nghiên cứu và phát triển trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), chất bán dẫn và công nghệ sạch, hình thành các chuỗi R&D-sản xuất-logistics cạnh tranh trong khu vực, đồng thời thu hút nhân tài có tay nghề cao từ khắp ASEAN.

Trên biển, cụm đô thị ven biển Vũng Tàu – Long Hải – Hồ Trâm, cùng với thành phố sinh thái Cần Giờ và Đặc khu Côn Đảo, định vị Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm du lịch và kinh tế biển của ASEAN. Khu vực này sẽ đóng vai trò là trung tâm dịch vụ hàng hải, logistics, khí hóa lỏng (LNG) và điện gió ngoài khơi theo tiêu chuẩn xanh, đồng thời nổi lên như một điểm đến hàng đầu cho các khu nghỉ dưỡng, thể thao biển và du thuyền.

Một thế mạnh quan trọng của thành phố nằm ở sự đa dạng văn hóa, tôn giáo và sắc tộc hài hòa. Sự gắn kết xã hội này là nền tảng cho sự hội nhập và giúp định hình một bản sắc đô thị độc đáo, hấp dẫn cho một siêu đô thị mới trong khu vực.

Chuyển đổi mô hình phát triển hướng tới sự cân bằng và bền vững

Thành phố Hồ Chí Minh đang chuyển mình từ mô hình tập trung vào công nghiệp chế biến và dịch vụ cơ bản sang mô hình hướng đến sự sáng tạo, tri thức, tăng trưởng xanh và chuyển đổi số.

Thành phố đang tập trung vào các lĩnh vực trọng điểm như tài chính, công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, logistics thông minh, năng lượng tái tạo, du lịch sông, biển và văn hóa. Bằng cách tận dụng lợi thế bổ sung của Thành phố Hồ Chí Minh trước đây (dịch vụ, tài chính, công nghệ), Bình Dương (công nghiệp và logistics) và Bà Rịa – Vũng Tàu (cảng biển, du lịch, năng lượng), thành phố hướng đến việc thiết lập các trung tâm tăng trưởng mới và các khu phức hợp công nghiệp – đô thị – dịch vụ tích hợp, đồng thời thúc đẩy sự tham gia mạnh mẽ hơn của khu vực tư nhân vào cơ sở hạ tầng và đổi mới sáng tạo.

Để điều tiết chức năng đô thị - nông thôn, thành phố đã phân vùng rõ ràng thành khu vực trung tâm đô thị đặc biệt (dịch vụ và sáng tạo), khu vực chuyển tiếp (công nghiệp và hậu cần) và khu vực sinh thái nông thôn (nông nghiệp xanh và du lịch sinh thái), đảm bảo cân bằng môi trường và giảm áp lực dân số lên khu vực trung tâm đô thị.

Quá trình phát triển đô thị tuân theo mô hình phát triển định hướng giao thông công cộng (TOD), ưu tiên các khu vực dọc theo tuyến tàu điện ngầm, đường sắt và đường cao tốc, tích hợp sử dụng đất, giao thông, nhà ở và dịch vụ để tạo ra các khu đô thị đa chức năng, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và giảm lượng khí thải liên quan đến giao thông.

Các trung tâm quốc tế đang được hình thành, bao gồm Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam (Việt Nam) đặt tại Thủ Thiêm, trung tâm triển lãm và hội nghị phía Đông, trung tâm trung chuyển hàng hóa Long Thành – Cái Mép, và phát triển du lịch biển tại Cần Giờ – Long Hải – Hồ Trâm – Núi Định.

Trên thực tế, tất cả các sáng kiến ​​này đều được thiết kế, xây dựng và vận hành trên nền tảng ổn định chính trị và vị trí địa kinh tế trọng yếu ở Đông Á và ASEAN, biến Thành phố Hồ Chí Minh thành cửa ngõ ra Biển Đông và là đầu mối chiến lược kết nối các hành lang kinh tế lục địa và hàng hải.